Bir Hitit şehri olan Alacakaya gezimiz sonrası başkenti Hattuşa'ya doğru yol alırken Yazılıkaya'ya uğrayacağız. Yazılıkaya, Çorum ilinde, Hitit başkenti Hattuşaş (Boğazköy) antik yerleşkesinin 2 km kuzeydoğusunda yer alan, doğal kayalar arasına yapılmış Hitit açık hava tapınağıdır. Kayalar arasındaki iki açıklık Hitit tanrılarını resmeden rölyeflerle işlenmiştir ve Hitit döneminden kalan en önemli anıtsal eserlerden biridir.
Yazılıkaya Açık Hava Tapınağı ilk kez 1834’te Fransız bilim adamı Charles Texier tarafından keşfedilmiştir. Alanda 1906 yılında başlayan arkeoloji kazıları , 1931 yılından sonra Alman Arkeoloji Enstitüsü tarafından arkeolog Kurt Bittel, mimar Rudolf Naumann ve filolog H.G. Güterbock tarafından sürdürülmüştür.
Yazılıkaya’ya ait kabartmaların M.Ö.1500'lerde Hitit sanatçıları tarafından işlenirken, kayalara sıralanmış tanrı ve tanrıçaların kabartmalarının ise M.Ö.1300'lerde işlendiği belirtilmektedir.
Hattuşa’nın en etkileyici kutsal mekânı şehrin biraz dışında yer alıp, yüksek kayalıklar arasına saklanmış Yazılıkaya Açıkhava Tapınağı dönemin yeni yıl kutlamaları için kullanılmış, ülkenin önemli tanrı ve tanrıçaları sıra halinde kayaya kabartma olarak işlenmiştir. A ve B odaları olmak üzere iki bölüm halinde gezilebilen Yazılıkaya, görkemli kaya betimlemeleri ile Hitit pantheonunu yansıtmaktadır.
Tapınak yapıları üç farklı döneme aittir. İlk dönemde, kaya tapınağını dış dünyadan soyutlayan bir kuşatma duvarı yapılmış, ikinci evrede anıtsal giriş yapısı ile birlikte Hitit geleneğinde bir tapınak eklenmiş ve üçüncü dönemde, ana yapının doğu kanadı, küçük galerinin önünde daha kullanışlı bir girişe dönüştürülmüştür.
A Odasının ilk figürleri olan on iki yeraltı tanrısı kabartmasında, Arka duvarındaki ana konu Tanrı Teşup ile Tanrıça Hepat’ın karşılaşmasını. Hava Tanrısı Teşup figürü iki dağ tanrısının üzerinde durmaktadır ve elinde büyük bir topuz bulunmaktadır. Hava Tanrısının arkasında olasılıkla Hatti ülkesinin hava tanrısı ile tanrı Kumarbi görülmektedir. Güneş Tanrıçası Hepat, pileli uzun elbisesi ve yüksek başlığı ile görülür. Tanrıça dört dağ kütlesine basan bir yaban kedisinin üzerinde durmaktadır. Tanrıça figürlerinin sonunda, ana sahnenin karşısında bu açık hava tapınağının en büyük figürü IV. Tuthaliya bulunmaktadır.
B Odası, 18 m uzunluğunda dar bir odadır. Giriş dar bir geçitten sağlanmaktadır. Girişin iki yanında görülen kanatlı ve aslan başlı iki demon kabartması, girişi korumak istercesine kaldırdıkları elleriyle betimlenmişlerdir. Oniki yeraltı tanrısı kabartmaları B Odası’nda da görülmektedir. Bu tanrı kabartmalarının karşısındaki duvarda Tanrı Şarumma’nın, IV. Tuthaliya’ya sarılarak kılavuzluk etmesi sahnesi yer almaktadır. Bu duvardaki ilginç betim Kılıç Tanrısı ya da Yeraltı tanrısı Nergal betimidir. Burada dik duran bir kılıç tasviri görülmektedir. Buradaki son kabartma IV. Tuthaliya’nın adını ve unvanını gösteren kartuştur.
Hattuşaş’taki tapınakta, Fırtına Tanrısı’nın heykeli önünde kapalı mekânlarda yapılan dinî törenler, Yazılıkaya’da açık havada, hemen tüm Hitit panteonunu tasvir eden kabartmaların önünde yapılmıştır. Büyük Galerinin batı duvarı tanrıların, doğu duvarı ise tanrıçaların kabartmaları ile süslenmiştir. Bununla birlikte, tanrılar arasında üç tanrıça, tanrıçalar arasında bir tanrı kabartmasına yer verilmiştir. Tanrı ve tanrıça sıralarının birleştiği kuzey duvar ana tanrı ve tanrıçalara ayrılmıştır. Batıdan başlayarak, iki tepe üzerinde Hattuşaş Hava Tanrısı yer alır; başlığının ön kısmında altı boynuz bulunur.
Yanındaki Cennetin Hava Tanrısı (Hatti Hava Tanrısı), yüceltilmiş iki dağ olarak sembolize edilmiş Nanni ve Hazzi üzerinde kutsal boğaları olan Serri ve Hurri (gece ve gündüz)’den biriyle birlikte hiyerarşide en yüksekte gösterilmiştir. Bu nedenle başlığı da diğer tanrılardan farklı olarak önde ve arkada altı boynuz, arada beş tanrı ideogramı (yarım elipsler) ile bezelidir. Yanında, Cennetin Hava Tanrısı’nın eşi olan Arinna Güneş Tanrıçası panter üzerinde “Hepatu” adıyla tasvir edilmiştir. Diğer tanrıçalardan daha uzun bir başlığı vardır. Genellikle annesi ile birlikte gösterilen yanındaki oğlu Tanrı Şarruma da panter üzerindedir, omuzu üzerinde duran uzun saplı bir balta taşır ve başlığı, Hattuşaş’ın Hava Tanrısı gibi yalnız önde altı boynuzludur. Galerideki tüm tanrı ve tanrıçaların başları üzerinde hiyeroglifle adları yazılıdır.
Yazılıkaya, Büyük Galeri, batıdaki tanrı kabartmaları ile aralarındaki üç tanrıça kabartması. Başları üzerinde hiyeroglifleri görülen tanrılar arasında, toprak simgesi üzerinde duran ve göğü taşıyan iki boğa adama da yer verilmiştir. Tanrılar arasında Cennetin Güneş Tanrısı, Ay Tanrısı, Mezopotamya Su Tanrısı, Başak Tanrısı, Hitit ve Hatti Fırtına tanrıları da bulunur.
Buradan ayrılarak 2 km ilerideki Hititler'in başkenti Hattuşa'ya doğru yol alıyoruz.
Nasıl Gidilir: Çorum'un Boğazkale İlçesinde Yazılıkyaya Yolu üzerindedir. Boğazkale İlçesine 3 Kilometre mesafededir. Hattuşa Ören yerinin yaklaşık 1.5 kilometre kuzeydoğusundadır.
Kaynak: Çorum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Arşivi -Coğrafyası Tarihi Kültürü ve Edebiyatıyla Çorum, Çorum Müzesi
Güzel bir Yazılıkaya Açıkhava Tapınağı gezimiz sonrası Hititler'in başkenti Hattuşa'ya doğru yol alıyoruz. Bir başka Kayıp Şehir Anadolu'da görüşmek üzere...
Yorumlar
Yorum Gönder